#فتاوى| ما حكم نقل الميت؟
= الإجــابــة
بسم الله الرحمن الرحيم.. السلام عليكم ورحمة الله وبركاته، وبعد:
فإن تحصيل القول في هذه المسألة أن العلماء -رحمهم الله- مختلفون في حكمها، فقد قال ابن حبيب من المالكية: لا بأس بأن يحمل الميت من البادية إلى الحاضرة، ومن موضع لآخر، مات سعيد بن زيد وسعد بن أبي وقاص بالعقيق، فحملا إلى المدينة. ورواه ابن وهب، وروى: لا بأس به للمصر إن قرب. فتح العلي المالك 1/158.
وقيَّد المالكية ذلك الجواز بألا يترتب عليه ضرر للميت بانتهاك حرمته، بانفجاره أو تغيُّره أو كسر عظامه.
وعند الأحناف يُكره النقل من بلد إلى بلد، ويستحب أن يدفن كلٌّ في مقبرة البلد التي مات بها، ولا بأس بنقله نحو ميل أو ميلين؛ لأن المسافة إلى المقابر قد تبلغ هذا المقدار.
وعند الشافعية يحرم نقل الميت من بلد إلى بلد، إلا أن يكون بقرب مكة أو المدينة أو بيت المقدس، فإنه يجوز النقل إلى إحدى هذه البلاد لشرفها وفضلها، ولو أوصى بنقله إلى غير هذه الأماكن الفاضلة لا تنفذ وصيته؛ لما في ذلك من تأخير دفنه وتعرضه للتغير.
وبعد عرض هذه الأقوال لأئمة المذاهب رحمهم الله، يمكننا القول بأن الميت لا يخلو من حالين: إما أن يموت في أرض إسلامية قاطنها مسلمون يقومون على أمره من غسل وكفن وصلاة ودفن، وللمسلمين بها مقبرة مصونة، وإما أن يموت بدار كفر ليس للمسلمين بها مقبرة. وعلى الحال الأولى نقول: لا يجوز نقل الميت؛ لأن نقله -والحال ما ذكرنا- تترتب عليه مفاسد عديدة، منها:
1ـ تعريضه لانتهاك الحرمة؛ إذ لا يتأتى نقله إلا بعد استخراج أحشائه وتعرضه للمثلة.
2ـ تعريضه للتغير بطول المكث، خاصة أن العلماء أباحوا الخبب في حمل الجنازة إذا خيف تغيرها، وأباحوا دفنها في الأوقات المنهي عنها للسبب نفسه.
3ـ تأخير دفنه بما يتعارض مع الأمر النبوي: «أسرعوا بالجنازة».
4ـ إنفاق الأموال الكثيرة في إجراءات التحنيط والنقل، وقد أولى بها أهله وذووه، ولما قيل لأبي بكر: «ألا نأتيك بكفن جديد؟» قال: «إن الحي أولى بالجديد من الميت».
5ـ إرهاق أهله بالبقاء في حال ترقب وانتظار لوصول الجثمان، بما يمتد أحيانًا إلى أيام طويلة، وما يتبع ذلك من نفقات باهظة.
ولو فرض أن هناك مصلحة في نقله، من تطييب قلوب أهله بدفنه بينهم، فإنها ملغاة بجنب تلك المفاسد الكثيرة.
أما إذا كان قد مات بدار كفر، حيث لا يوجد للمسلمين مقابر مستقلة، أو هي موجودة لكنها باهظة الثمن، فإنه يمكن في تلك الحال القول بجواز أو أفضلية نقله؛ لأن المصلحة -والحال هذه- متحققة.
والله تعالى أعلم.
#فتوى_بلا_قيود
#تبليغ_بلا_عوائق
คำถามฟัตวา: การเคลื่อนย้ายศพมีบทบัญญัติอย่างไร?
คำตอบ
ด้วยพระนามของอัลลอฮ์ ผู้ทรงกรุณาปรานี ผู้ทรงเมตตาเสมอ
ขอความสันติ ความเมตตา และความจำเริญจากอัลลอฮ์จงมีแด่ท่าน
ประเด็นนี้ บรรดานักวิชาการ (ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาพวกท่าน) มีความเห็นแตกต่างกัน ดังนี้
1. ทัศนะของมัซฮับมาลิกีย์
อิบนุ หะบีบ จากมัซฮับมาลิกีย์กล่าวว่า ไม่มีปัญหาในการเคลื่อนย้ายศพจากชนบทเข้าสู่เมือง หรือจากที่หนึ่งไปยังอีกที่หนึ่ง โดยมีรายงานว่า ท่านสะอีด อิบนุ ซัยด์ และท่านสะอ์ด อิบนุ อบีวักกอศ เสียชีวิตที่ตำบลอัลอะกีก แล้วถูกนำไปฝังที่นครมะดีนะฮ์
อย่างไรก็ตาม นักนิติศาสตร์มาลิกีย์ได้กำหนดเงื่อนไขว่า การเคลื่อนย้ายจะทำได้ก็ต่อเมื่อไม่ก่อให้เกิดอันตรายหรือเป็นการละเมิดเกียรติของผู้ตาย เช่น ทำให้ศพแตกเปื่อย เปลี่ยนสภาพ หรือกระดูกหัก
2. ทัศนะของมัซฮับหะนะฟีย์
ถือว่าเป็นสิ่งที่ไม่พึงประสงค์ (มักรูฮ์) ที่จะเคลื่อนย้ายศพจากเมืองหนึ่งไปยังอีกเมืองหนึ่ง และเห็นว่าเป็นสิ่งที่ควร (มุสตะหับ) ให้ฝังผู้ตายในสุสานของเมืองที่เขาเสียชีวิต แต่หากเป็นระยะทางประมาณ 1–2 ไมล์ ก็ไม่เป็นปัญหา เพราะบางครั้งสุสานก็อยู่ห่างจากเมืองในระยะดังกล่าว
3. ทัศนะของมัซฮับชาฟิอีย์
ถือว่าห้ามเคลื่อนย้ายศพจากเมืองหนึ่งไปยังอีกเมืองหนึ่ง เว้นแต่กรณีที่อยู่ใกล้กับนครมักกะฮ์ นครมะดีนะฮ์ หรือบัยตุลมักดิส (เยรูซาเล็ม) ซึ่งอนุญาตให้เคลื่อนย้ายไปยังสถานที่อันประเสริฐเหล่านี้ได้ เนื่องจากเกียรติและความประเสริฐของสถานที่ดังกล่าว
แม้ผู้ตายจะทำพินัยกรรมให้ย้ายศพไปยังที่อื่นที่ไม่ใช่สถานที่อันประเสริฐเหล่านี้ ก็ไม่ให้ปฏิบัติตามพินัยกรรมนั้น เพราะการกระทำดังกล่าวเป็นการชะลอการฝัง และอาจทำให้ศพเปลี่ยนสภาพได้
หลังจากพิจารณาความเห็นของบรรดาอิหม่ามแห่งมัซฮับต่าง ๆ แล้ว สามารถสรุปได้ว่า ผู้ตายมีอยู่ 2 กรณี คือ
กรณีที่ 1
ผู้ตายเสียชีวิตในดินแดนอิสลาม ซึ่งมีชาวมุสลิมที่สามารถดำเนินการเรื่องศพได้อย่างครบถ้วน ทั้งการอาบน้ำศพ การห่อผ้ากะฝั่น การละหมาดญะนาซะฮ์ และการฝัง รวมทั้งมีสุสานมุสลิมที่ได้รับการดูแลรักษา
ในกรณีนี้ ไม่ควรเคลื่อนย้ายศพ เพราะมีผลเสียหลายประการ ได้แก่
- เป็นการเสี่ยงต่อการละเมิดเกียรติของผู้ตาย เนื่องจากการเคลื่อนย้ายระยะไกลอาจต้องผ่านกระบวนการที่กระทบต่อสภาพศพ
- เสี่ยงต่อการที่ศพจะเปลี่ยนสภาพจากการรอคอยเป็นเวลานาน ทั้งที่บรรดานักวิชาการยังอนุญาตให้รีบนำศพไปฝัง หากเกรงว่าศพจะเปลี่ยนสภาพ
- เป็นการล่าช้าในการฝัง ซึ่งขัดกับคำสั่งของท่านนบี ﷺ ที่ว่า
“จงรีบนำศพไปฝังเถิด” - สิ้นเปลืองค่าใช้จ่ายจำนวนมากในกระบวนการรักษาสภาพศพและการขนส่ง ทั้งที่ทรัพย์สินดังกล่าวอาจเป็นประโยชน์แก่ครอบครัวของผู้ตายมากกว่า โดยมีรายงานว่า เมื่อมีผู้กล่าวแก่ท่านอบูบักรฺว่า “จะนำผ้ากะฝั่นใหม่มาให้ท่านหรือไม่?” ท่านตอบว่า
“คนเป็นย่อมมีสิทธิในของใหม่มากกว่าคนตาย” - สร้างภาระแก่ครอบครัวที่ต้องรอการมาถึงของศพเป็นเวลาหลายวัน พร้อมทั้งต้องแบกรับค่าใช้จ่ายเพิ่มเติมจำนวนมาก
แม้จะมีประโยชน์บางประการจากการย้ายศพ เช่น เพื่อให้ครอบครัวได้ฝังผู้ตายร่วมกับญาติพี่น้อง แต่ประโยชน์ดังกล่าวก็ไม่อาจเทียบกับผลเสียที่มีอยู่มากมาย
กรณีที่ 2
ผู้ตายเสียชีวิตในดินแดนที่มิใช่อิสลาม ซึ่งไม่มีสุสานมุสลิมโดยเฉพาะ หรือมีแต่มีค่าใช้จ่ายสูงมาก
ในกรณีนี้ สามารถกล่าวได้ว่า การเคลื่อนย้ายศพเป็นสิ่งที่อนุญาต หรืออาจเป็นสิ่งที่ดีกว่า เนื่องจากมีประโยชน์ที่ชัดเจนและเหมาะสมกับสภาพการณ์ดังกล่าว
และอัลลอฮ์ทรงรู้ดียิ่ง